Vraag een willekeurige vrouw wat zou helpen bij een veiliger gevoel op straat en het antwoord is: betere verlichting. In Amsterdam-Zuidoost worden daarom drie lichtplannen getest in tunnels. Opvallend: meer licht is lang niet altijd beter.
Het uitgangspunt is een sterrenhemel, bij voorkeur eentje tijdens een heldere nacht en bij volle maan. “Dat is genoeg,” zegt Bas Vroon. Terwijl hij zijn collega het teken geeft dat het licht een beetje kan worden gedimd. “Zó kan het dan worden,” kondigt de gemeentelijk projectleider aan, als een goochelaar die op het punt staat een konijn uit een hoge hoed te toveren. Langzaam dimt de verlichting van de tunnel.
Er volgt geen applaus, maar het scheelt niet veel. Vóór de plek waar het Bullewijkpad onder de bovengelegen Huntumdreef door loopt, staat een hooggeëerd publiek van bestuurders, ambtenaren en omwonenden. Een van hen, ze woont hier schuin tegenover, vindt het wel wat, dat nieuwe lichtplan. “Dit is echt een onguur plekje. Als het donker is, zul je mij hier niet tegenkomen. Beter licht helpt gewoon.”
Vrouwen voelen zich onveilig
Vrouwen voelen zich onveilig
Deze tunnel is een van de drie onderdoorgangen waar sinds enige tijd belichtingsprofielen worden getest. De insteek: welke lichtsterkte, welke lichtvorm, is het prettigst? En vooral: helpt die bij het creëren van een gevoel van veiligheid voor met name vrouwen die van deze onderdoorgangen gebruik moeten maken omdat hun werk, het winkelcentrum of het openbaar vervoer nu eenmaal aan de andere kant van het talud is?
De stad moet veranderen, zoveel is het afgelopen jaar wel duidelijk geworden, met name na de dood van de 17-jarige Lisa. Zij werd in augustus vermoord toen ze ’s nachts op haar fiets vanuit de stad naar haar huis in Abcoude reed. Een van de meest gehoorde geluiden: de manier waarop de stad de openbare ruimte heeft vormgegeven houdt te weinig rekening met het perspectief van vrouwen. Te veel donkere plekken en te vaak onoverzichtelijke hoekjes die het, vooral voor hen, onmogelijk maken zich op een prettige manier door de stad te bewegen.
Meer dan 150 tunnels
Zuidoost is vergeven van de onderdoorgangen, een gevolg van het feit dat de wegen in dit stadsdeel vaak hoger liggen om auto’s van langzamer verkeer te scheiden. Meer dan 150 tunnels zijn het, zegt Zuidoostbestuurder Tanja Jadnanansing. Praktisch aan de ene kant, maar voor veel vrouwen vooral obstakels. Vandaar dat hier wordt getest of betere verlichting uitkomst kan bieden.
Er wordt op drie plekken getest dus, allemaal in de nabijheid van het Bullewijkpad. In de eerste tunnel onder de Huntumdreef wordt vooral de zijkant verlicht met een zogenaamde led line. Die geeft een ononderbroken en een beetje futuristisch licht. In de tweede tunnel onder de Karspeldreef is een extra stel lichtbakken geplaatst en de derde tunnel onder de Flierbosdreef bij Hogevecht moet het vooral hebben van de spotjes die in het plafond van de onderdoorgang zijn gemonteerd.
Groot, zwart gat
Opvallend: de truc is eerder minder licht, dan meer – ’s avonds dan in ieder geval. Vroon, die met enkele collega’s verantwoordelijk is voor de tests, zegt dat er sprake is van een wijdverbreid misverstand. “Meer, meer, meer geeft niet per se een veiliger gevoel. Als het rond de tunnel donker is en in de tunnel staat de verlichting heel fel, dan voelt het einde van de onderdoorgang als een groot zwart gat. Daar wil je niet naartoe fietsen of lopen.”
Vroon is een ware believer van het licht. “Je kunt er de duisternis mee verdrijven,” zegt hij. Maar liefst met mate dus. Terwijl overdag de lichten misschien best een beetje feller kunnen. En tijdens de sneeuwval van afgelopen maand was het ook weer puzzelen, zegt Vroon. Licht is maatwerk, zoveel is duidelijk.
Verschil in kijken
Ook wethouder Melanie van der Horst is aanwezig aan het begin van deze avond. Ze wijst erop dat acht op de tien jonge vrouwen zich weleens onveilig voelen op de fiets. “Het is heel belangrijk dat we daar iets aan doen. Als we vragen wat daaraan te doen zou kunnen zijn, zeggen ze vrijwel altijd: zorg voor betere verlichting.”
Van der Horst wijst erop dat mannen en vrouwen anders kijken als ze zich per fiets voortbewegen. “Mannen kijken vaak naar voren, vrouwen hebben meer oog voor wat zich naast hen bevindt, want daar kan het gevaar vandaan komen. Ik kan me voorstellen dat zij het dus fijner vinden als een tunnel zijkanten heeft die goed zijn verlicht.”
De testperiode wordt in maart afgesloten, waarna een keuze kan worden gemaakt voor een type verlichting. Bestuurder Jadnanansing zegt dat het de bedoeling is dat de kennis breed wordt gedeeld, zodat die ook kan worden toegepast op andere onderdoorgangen in het stadsdeel.
